TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC CHI PHÍ VÀ CHÍNH SÁCH VĨ MÔ ĐẾN TỰ CHỦ TÀI CHÍNH BỆNH VIỆN CÔNG: TRƯỜNG HỢP BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG 1 (2022–2025)

Tóm tắt

Mục tiêu: Phân tích tác động của cấu trúc chi phí và các chính sách vĩ mô, đặc biệt cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế (BHYT) và giá dịch vụ y tế, đến năng lực tự chủ tài chính của bệnh viện công lập tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu tình huống được thực hiện tại Bệnh viện Nhi đồng 1 giai đoạn 2022–2025 theo thiết kế hỗn hợp tuần tự giải thích. Dữ liệu định lượng gồm báo cáo tài chính theo tháng (n = 48); dữ liệu định tính gồm 7 phỏng vấn sâu với đại diện Sở Y tế, Ban Giám đốc và lãnh đạo các phòng chức năng. Mô hình hồi quy chuỗi thời gian gián đoạn (Interrupted Time Series – ITS) được sử dụng để đánh giá tác động của thay đổi chính sách đến hiệu quả tài chính bệnh viện.

Kết quả: Giai đoạn 2022–2025, tổng thu bệnh viện tăng 54,6%, trong khi tổng chi tăng 98,0%, chủ yếu do gia tăng chi phí nhân sự, vật tư tiêu hao và đầu tư kỹ thuật cao. Doanh thu khám chữa bệnh và dịch vụ chiếm trên 93,0% tổng thu năm 2025. Tuy nhiên, tỷ suất thu/chi giảm từ 130,5% xuống 101,9%, phản ánh áp lực chi phí vận hành ngày càng lớn. Phân tích ITS ghi nhận tác động đáng kể của thay đổi chính sách đối với hiệu quả tài chính bệnh viện, với xu hướng giảm rõ rệt của tỷ suất thu/chi sau can thiệp. Chi phí khấu hao tăng mạnh sau quá trình đầu tư và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy cơ chế thanh toán BHYT hiện nay chưa phản ánh đầy đủ chi phí quản lý, khấu hao và vận hành kỹ thuật cao tại bệnh viện tuyến cuối.

Kết luận: Cơ chế tự chủ tài chính góp phần nâng cao năng lực hoạt động và hiệu quả quản trị bệnh viện công lập. Tuy nhiên, để bảo đảm tính bền vững tài chính, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá dịch vụ y tế theo hướng tính đúng, tính đủ chi phí thực tế và xây dựng chính sách tài chính phù hợp với đặc thù của hệ thống y tế công lập.