VIÊM RUỘT HOẠI TỬ Ở TRẺ SƠ SINH NON THÁNG: CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN TỬ VONG TỪ MỘT NGHIÊN CỨU CẮT NGANG

Tóm tắt

Đặt vấn đề: Viêm ruột hoại tử (NEC) là một bệnh lý nghiêm trọng đặc trưng bởi tình trạng viêm và hoại tử niêm mạc ruột, chủ yếu do thiếu máu cục bộ tại ruột. Bệnh thường kèm theo sự phát triển quá mức của vi khuẩn sinh hơi trong lòng ruột, dẫn đến tình trạng hơi thâm nhập vào thành ruột (pneumatosis intestinalis) và có thể lan vào hệ thống tĩnh mạch cửa (portal venous gas). Hậu quả nặng nề bao gồm viêm phúc mạc, thủng ruột và thậm chí tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. Đây vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và gánh nặng bệnh tật ở trẻ sơ sinh non tháng, đặc biệt là những trẻ có cân nặng rất thấp (very low birth weight). Tại Việt Nam, khoảng 80–90% các trường hợp viêm ruột hoại tử xảy ra ở nhóm trẻ sinh non tháng^[2], với tỉ lệ tử vong lên tới 50% ở trẻ sơ sinh rất nhẹ cân^[1].

Mục tiêu: Xác định các yếu tố liên quan đến tử vong trong viêm ruột hoại tử ở trẻ sơ sinh non tháng tại Bệnh viện Nhi Đồng 1.

Phương pháp nghiên cứu: Cắt ngang từ 01/2022 đến 08/2025 tại Bệnh viện Nhi Đồng 1.

Kết quả: Trong khoảng thời gian nghiên cứu, có tổng cộng 101 trẻ sơ sinh non tháng được chẩn đoán viêm ruột hoại tử, với tuổi thai trung vị 31,9 tuần (khoảng tứ phân vị 28,0–33,6 tuần), cân nặng lúc sinh trung vị 1300 g (1100–2000 g) và tỷ lệ trẻ cực non chiếm 22,8%. Các triệu chứng lâm sàng chính bao gồm chướng bụng (99,0%), dịch dẫn lưu dạ dày màu nâu (75,2%), tiêu máu (33,7%) và suy hô hấp (59,4%). Tại thời điểm nặng nhất, các bất thường cận lâm sàng thường gặp là giảm tiểu cầu (37,6%), rối loạn đông máu (36,6%) và toan chuyển hóa (35,6%); cấy máu dương tính ở 23,8% trường hợp, trong đó Candida spp. và coagulase-negative Staphylocci đều chiếm 29,2%. Hình ảnh học cho thấy hơi trong thành ruột trên siêu âm bụng (82,2%) và dịch tự do ổ bụng (49,5%), cùng với quai ruột giãn chướng hơi (59,4%) và hơi trong thành ruột (46,5%) trên X-quang bụng. Theo phân độ Bell cải tiến, các mức độ gồm IIA (31,7%), IIB (33,7%), IIIA (7,9%) và IIIB (26,7%). Các bệnh lý kèm theo phổ biến là nhiễm trùng huyết (68,3%), bệnh màng trong (56,4%), viêm phổi (45,5%) và còn ống động mạch (27,7%). Về điều trị, thời gian nuôi ăn tĩnh mạch hoàn toàn có trung vị 8 ngày (5–10 ngày), tỷ lệ phẫu thuật là 33,7% và dẫn lưu ổ bụng trước phẫu thuật chiếm 26,7%. Tỷ lệ tử vong chung là 19,8%. Phân tích hồi quy logistic đa biến cho thấy, toan máu nặng pH < 7,2 (OR = 12,1, KTC 95%: 2,0 – 71,5) và giảm tiểu cầu (OR = 5,0, KTC 95%: 1,2 – 22,0) là hai yếu tố độc lập có liên quan đến tử vong.

Kết luận: Giảm tiểu cầu (< 100×10⁹/L) và toan máu nặng (pH < 7,2) là hai yếu tố liên quan độc lập với tử vong, do đó việc phát hiện sớm và xử trí kịp thời các bất thường này có thể góp phần hạn chế diễn tiến nặng và cải thiện kết cục điều trị viêm ruột hoại tử ở trẻ sơ sinh non tháng.