MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA NỒNG ĐỘ LIPID MÁU VÀ MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG BỆNH Ở BỆNH NHÂN VIÊM KHỚP DẠNG THẤP
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Đặt vấn đề: Bệnh nhân (BN) viêm khớp dạng thấp (VKDT) có nguy cơ mắc các biến cố tim mạch cao gấp 1,5 đến 2 lần so với quần thể chung. Tuy nhiên, mối tương quan giữa nồng độ lipid máu và nguy cơ tim mạch lại diễn biến phức tạp theo cơ chế “nghịch lý lipid”, khiến các thang điểm dự báo nguy cơ truyền thống dựa trên lipid có thể đánh giá sai lệch mức độ rủi ro thực tế.
Mục tiêu: Khảo sát mối tương quan giữa nồng độ lipid máu và mức độ hoạt động bệnh theo thang điểm DAS28-ESR ở BN VKDT.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang thực hiện trên 40 BN được chẩn đoán VKDT, đang điều trị tại khoa Nội Cơ Xương Khớp, bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 1/2026 đến tháng 6/2026, không mắc kèm bệnh tự miễn khác, đang dùng thuốc hạ lipid máu, hoặc dùng prednisone ≥7,5 mg/ngày. BN được đánh giá mức độ hoạt động bệnh (DAS28-ESR) và xét nghiệm bilan lipid máu lúc đói bao gồm cholesterol toàn phần (TC), LDL-c, và HDL-c. Mối tương quan giữa mức độ hoạt động bệnh và các chỉ số lipid máu được phân tích bằng kiểm định Pearson cho biến phân phối chuẩn và Spearman cho biến không phân phối chuẩn.
Kết quả: Trong 40 BN, nữ giới chiếm đa số (87,5%), tuổi trung bình là 59,69 ± 11,53 tuổi, và thời gian mắc bệnh trung vị là 10,0 (2,25 – 15,75) năm. Điểm hoạt động bệnh DAS28-ESR trung bình là 3,08 ± 1,2. Nồng độ trung bình của TC, LDL-c và HDL-c lần lượt là 196,45 ± 38,17; 121,27 ± 30,28 và 53,18 ± 12,72 (mg/dL). Ghi nhận mối tương quan nghịch biến có ý nghĩa thống kê giữa DAS28-ESR và TC (r = -0,345; p = 0,029), LDL-c (r = -0,412; p = 0,008), trong đó thể hiện sự tương quan chặt chẽ nhất với HDL-c (r = -0,469; p = 0,002).
Kết luận: Hiện tượng “nghịch lý lipid” xuất hiện rõ rệt ở BN VKDT thông qua mối tương quan nghịch biến giữa mức độ hoạt động bệnh và các chỉ số mỡ máu. Nồng độ lipid máu thấp trong giai đoạn bệnh hoạt động mạnh không đồng nghĩa với tình trạng chuyển hóa lipid bình thường. Do đó, việc diễn giải kết quả bilan lipid ở nhóm BN nhân này cần được xem xét thận trọng trong mối tương quan chặt chẽ với tình trạng viêm hệ thống hiện tại.
Từ khóa
viêm khớp dạng thấp, lipid máu, DAS28, nghịch lý lipid
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
2. Yan J, Yang S, Han L, Ba X, Shen P, Lin W, et al. Dyslipidemia in rheumatoid arthritis: the possible mechanisms. Front Immunol. 2023 Oct 25;14. doi:10.3389/fimmu.2023.1254753
3. Behl T, Kaur I, Sehgal A, Zengin G, Brisc C, Brisc MC, et al. The Lipid Paradox as a Metabolic Checkpoint and Its Therapeutic Significance in Ameliorating the Associated Cardiovascular Risks in Rheumatoid Arthritis Patients. International Journal of Molecular Sciences. 2020 Jan;21(24):9505. doi:10.3390/ijms21249505
4. Ilyas S, Rasheed A, Naz S, Nazir F. Correlation Of Lipid Profile and Das28 Score of Early Rheumatoid Arthritis Patients on Conventional Synthetic Dmards. Journal of Health and Rehabilitation Research. 2024 Feb 3;4(1):400–5. doi:10.61919/jhrr.v4i1.421
5. Cacciapaglia F, Anelli MG, Rinaldi A, Fornaro M, Lopalco G, Scioscia C, et al. Lipids and Atherogenic Indices Fluctuation in Rheumatoid Arthritis Patients on Long-Term Tocilizumab Treatment. Mediators of Inflammation. 2018;2018(1):2453265. doi:10.1155/2018/2453265
6. Bạc PV. Khảo sát mối liên quan giữa mức độ hoạt động bệnh nhân trên bệnh nhân viêm khớp dạng thấp với hội chứng chuyển hóa và một số yếu tố liên quan. Luận văn Bác sĩ nội trú, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, 2021.
7. Alpízar-Rodríguez D, Pluchino N, Canny G, Gabay C, Finckh A. The role of female hormonal factors in the development of rheumatoid arthritis. Rheumatology (Oxford). 2017 Aug 1;56(8):1254–63. doi:10.1093/rheumatology/kew318
8. Son KM, Kim SY, Lee SH, Yang CM, Seo YI, Kim HA. Comparison of the disease activity score using the erythrocyte sedimentation rate and C-reactive protein levels in Koreans with rheumatoid arthritis. International Journal of Rheumatic Diseases. 2016;19(12):1278–83. doi:10.1111/1756-185X.12698.