ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG CỦA KHỞI PHÁT MUỘN VÀ SỰ THAY ĐỔI MỨC ĐỘ TRIỆU CHỨNG RỐI LOẠN CĂNG THẲNG SAU SANG CHẤN Ở NGƯỜI CAO TUỔI
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Đặt vấn đề: Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) không phải lúc nào cũng khởi phát ngay sau sự kiện gây thương tổn; ở một tỷ lệ đáng kể người bệnh, triệu chứng chỉ xuất hiện sau hàng tháng, thậm chí hàng năm, đồng thời mức độ triệu chứng có thể thay đổi rõ rệt theo thời gian. Những đặc điểm này đặc biệt quan trọng ở người cao tuổi - nhóm có nhiều trải nghiệm sang chấn trong suốt cuộc đời - song bằng chứng từ cộng đồng tại các nước thu nhập thấp và trung bình vẫn còn thiếu.
Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu cắt ngang sử dụng dữ liệu đợt 2 của Nghiên cứu Sức khỏe và Lão hóa Việt Nam (VHAS, 2021-2022), gồm 296 người từ 60 tuổi trở lên có tiền sử phơi nhiễm sang chấn. Triệu chứng PTSD được đo bằng Bảng kiểm PTSD cho DSM-5 (PCL-5) phiên bản tiếng Việt (điểm cắt ≥ 11). Khởi phát muộn được xác định khi triệu chứng xuất hiện ≥ 6 tháng sau sang chấn. So sánh mức độ triệu chứng giữa tháng nặng nhất và tháng vừa qua bằng kiểm định Wilcoxon signed-rank, giữa hai nhóm khởi phát bằng kiểm định Mann-Whitney U.
Kết quả: 39/296 người (13,2%) đạt ngưỡng triệu chứng PTSD có ý nghĩa lâm sàng, trong đó 11 người (28,2%) có khởi phát muộn. Nhóm khởi phát tức thì có tổng điểm PCL-5 cao hơn rõ rệt (20,14 ± 13,77 so với 10,18 ± 7,88; p = 0,038), chủ yếu do nhóm lảng tránh (p = 0,013). Mức độ triệu chứng ở tháng nặng nhất cao hơn có ý nghĩa thống kê so với tháng vừa qua trên cả bốn nhóm DSM-5 (p < 0,05), lớn nhất ở nhóm ký ức xâm nhập (chênh lệch trung bình = 0,43; p = 0,006).
Kết luận: Gần một phần ba người cao tuổi có triệu chứng PTSD báo cáo khởi phát muộn. Mức độ triệu chứng biến động đáng kể theo thời gian, cho thấy cần sàng lọc định kỳ và theo dõi dọc ở quần thể già hóa thay vì đánh giá duy nhất một lần.
Từ khóa
rối loạn căng thẳng sau sang chấn, khởi phát muộn, người cao tuổi, sang chấn, tiến triển của triệu chứng, PCL-5, Việt Nam
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
2. Utzon-Frank N, Breinegaard N, Bertelsen M, et al. (2014). Occurrence of delayed-onset post-traumatic stress disorder: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Scand J Work Environ Health, 40(3): 215-229. doi:10.5271/sjweh.3420.
3. Andrews B, Brewin CR, Philpott R, Stewart L (2007). Delayed-onset posttraumatic stress disorder: a systematic review of the evidence. Am J Psychiatry, 164(9): 1319-1326. doi:10.1176/appi.ajp.2007.06091491.
4. Kovnick MO, Young Y, Tran N, et al. (2021). The impact of early life war exposure on mental health among older adults in northern and central Vietnam. J Health Soc Behav, 62(4): 526-544. doi:10.1177/00221465211039239.
5. Pless Kaiser A, Cook JM, Glick DM, Moye J (2019). Posttraumatic stress disorder in older adults: a conceptual review. Clin Gerontol, 42(4): 359-376. doi:10.1080/07317115.2018.1539801.
6. Pietrzak RH, Van Ness PH, Fried TR, Galea S, Norris FH (2013). Trajectories of posttraumatic stress symptomatology in older persons affected by a large-magnitude disaster. J Psychiatr Res, 47(4): 520-526. doi:10.1016/j.jpsychires.2012.12.005.
7. Nagulendran A, Jobson L (2020). Exploring cultural differences in the use of emotion regulation strategies in posttraumatic stress disorder. Eur J Psychotraumatol, 11(1): 1729033. doi:10.1080/20008198.2020.1729033.
8. Blevins CA, Weathers FW, Davis MT, Witte TK, Domino JL (2015). The Posttraumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5): development and initial psychometric evaluation. J Trauma Stress, 28(6): 489-498. doi:10.1002/jts.22059.