XÂY DỰNG QUY TRÌNH KỸ THUẬT ASO REAL-TIME PCR PHÁT HIỆN BIẾN THỂ rs67376798 TRÊN GEN DPYD LIÊN QUAN ĐẾN CHUYỂN HÓA THUỐC NHÓM FLUOROPYRIMIDIN

Nguyễn Ước Nguyện1, , Nguyễn Đăng Khoa1, Nguyễn Hữu Ngọc Tuấn1
1 Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

Nội dung chính của bài viết

Tóm tắt

Đặt vấn đề: Biến thể rs67376798 (c.2846A>T) gen DPYD làm giảm hoạt tính enzyme dihydropyrimidine dehydrogenase (DPD), từ đó làm tăng nguy cơ tích lũy độc tính khi bệnh nhân điều trị bằng fluoropyrimidine.


Mục tiêu: Xây dựng và bước đầu thẩm định quy trình ASO real-time PCR sử dụng SYBR Green phát hiện rs67376798 gen DPYD.


Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu thực nghiệm tại Trung tâm Xét nghiệm và Nghiên cứu Y sinh (TTXNNCYS), Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (Trường ĐHYK PNT) từ tháng 02/2025 đến tháng 06/2026. Hệ mồi đặc hiệu alen được thiết kế với đầu 3′ nhận diện vị trí biến thể. Plasmid chứng mang alen A và T được xây dựng bằng kỹ thuật tạo dòng và gây đột biến điểm tương ứng (đối với alen biến thể T), sau đó xác nhận bằng giải trình tự Sanger. Phản ứng được tối ưu về nồng độ mồi và nhiệt độ bắt cặp; độ đặc hiệu, hiệu suất khuếch đại và khả năng định kiểu gen được đánh giá trên 23 mẫu DNA người bằng đối chiếu với Sanger.


Kết quả: Đã xây dựng thành công plasmid chứng mang alen A (thể hoang dại) và alen T (biến thể). Hệ mồi ASO thể hiện tính đặc hiệu, không ghi nhận sản phẩm khuếch đại không đặc hiệu hoặc hiện tượng primer-dimer. Điều kiện phản ứng tối ưu được xác định tại nồng độ mồi 0,1 µM và nhiệt độ bắt cặp 66°C. Trên 23 mẫu DNA người, quy trình cho kết quả định kiểu gen A/A phù hợp 100% với phương pháp giải trình tự Sanger. Tuy nhiên, cần tiếp tục đánh giá trên các mẫu mang kiểu gen A/T và T/T để xác định đầy đủ khả năng phân biệt và độ tin cậy của quy trình đối với các kiểu gen khác nhau.


Kết luận: Đã xây dựng thành công quy trình ASO Real-time PCR sử dụng SYBR Green phát hiện biến thể rs67376798 gen DPYD.

Chi tiết bài viết

Tài liệu tham khảo

1. Thompson, J. T., Wood, D. M., & Dargan, P. I. (2025). Review of the fluoropyrimidine antidote uridine triacetate. British Journal of Clinical Pharmacology, 91(3), 615-627.
2. Otero-Torres, S., Rodríguez-Mauriz, R., Fort-Casamartina, E., Clopés-Estela, A., Soler-Rotllant, F., Fontanals-Martínez, S., & Montero-Pérez, O. (2025). DPYD genotyping, fluoropyrimidine dosage and toxicity: an umbrella review of systematic reviews. Pharmaceuticals, 18(5), 727.
3. Amstutz, U., Henricks, L. M., Offer, S. M., Barbarino, J., Schellens, J. H., Swen, J. J., ... & Schwab, M. (2018). Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium (CPIC) guideline for dihydropyrimidine dehydrogenase genotype and fluoropyrimidine dosing: 2017 update. Clinical Pharmacology & Therapeutics, 103(2), 210-216.
4. gnomAD. (n.d.). gnomAD: Genome Aggregation Database. Truy cập Tháng 10 2026, from https://gnomad.broadinstitute.org/
5. Nguyễn, Ư. N., Nguyễn, Đ. K., & Nguyễn, H. N. T. (2026). Xây dựng quy trình giải trình tự Sanger chẩn đoán các biến thể di truyền trên gen dpyd liên quan đến tích lũy độc tính thuốc fluoropyrimidines. Tạp chí Y học Việt Nam, 558(2).